Sanskrit - Sanskrit Kavya Natak and Modern Literature: 13 MCQs with Answers

‘तदेव गगनं सैव धरा’ इति कवितासंग्रहस्य रचयिता प्रोफेसर श्रीनिवासरथः अस्ति। एषा कृतिः आधुनिकसंस्कृतकवितायाः महत्त्वपूर्णा उपलब्धिः मन्यते, यतो हि तत्र परम्परागतच्छन्दोबन्धनं परित्यज्य मुक्तच्छन्दसि समकालिकजीवनस्य संवेदनाः अभिव्यक्ताः। श्रीनिवासरथः आधुनिकसंस्कृतसाहित्ये नवीनप्रयोगानां प्रवर्तकेषु अन्यतमः, यस्य रचनासु नागरिकजीवनस्य विसंगतयः, एकाकित्वम्, आत्मान्वेषणं च प्रमुखविषयाः। तेषां भाषा सरला, बिम्बविधानं च आधुनिकम्, येन संस्कृतकविता वर्तमानयुगेन सह संयुज्यते।

‘बालकौतुकम्’ इति पाठः भवभूतिविरचितस्य उत्तररामचरितस्य पञ्चमाङ्कस्य कथावस्तुना सम्बद्धः अस्ति। तस्मिन् अङ्के वाल्मीकेः आश्रमे पालितः लवः चन्द्रकेतुना सह मिलति, तयोश्च बालसुलभं स्पर्धापूर्णं संवादः प्रवर्तते, यत्र लवस्य निर्भीकता, तेजस्विता, बालसुलभं कौतुकं च मनोहररूपेण प्रकटीभवति। भवभूतेः इदं नाटकं सप्ताङ्कात्मकं करुणरसप्रधानं च, यत्र ‘एको रसः करुण एव’ इति प्रसिद्धा उक्तिः विद्यते। तृतीयः अङ्कः छायाङ्कः इति नाम्ना विशेषतया प्रसिद्धः।

आर्यशूरविरचिता ‘जातकमाला’ बौद्धसंस्कृतसाहित्यस्य उत्कृष्टा कृतिः अस्ति, यत्र चतुस्त्रिंशत् जातककथाः चम्पूशैल्या गद्यपद्यमिश्रितरूपेण निबद्धाः। अस्यां कृतौ बोधिसत्त्वस्य पूर्वजन्मनां कथाभिः दानम्, शीलम्, क्षान्तिः, वीर्यम् इत्यादीनां पारमितानां माहात्म्यं प्रतिपाद्यते। तस्याः पञ्चदशं जातकं मत्स्यजातकम् इति नाम्ना प्रथितम्, यत्र बोधिसत्त्वः मत्स्यरूपेण सत्यक्रियया वृष्टिम् आनयति। आर्यशूरस्य भाषा प्रौढा, अलङ्कारयुक्ता, अश्वघोषस्य शैल्या सह साम्यं धारयति च; अजन्तागुहासु अपि एतासां कथानां चित्राणि दृश्यन्ते।